blog stressWe kennen het allemaal: stressmomenten. Kinderen ervaren momenten van stress en dit hoort bij de ontwikkeling en het opgroeien van kinderen. Echter als deze momenten te lang duren, dan heeft dit invloed op het welbevinden van kinderen bij jou op de groep.

Op sommige dagen heb ik er ook last van, last van stress. In de ochtend sporten. Overdag training geven. In de avond een bespreking. E-mail checken. Even contact opnemen met een opdrachtgever. Snel een boodschap tussendoor. Druktemaker in het kwadraat, lijkt mij. En weet je wat mij dan helpt? Telefoon uit. Laptop dicht. Alles uitzetten. Een kind is nog niet in staat om zichzelf te remmen en stress te reduceren, maar wat kun je dan wél doen? Ik vroeg het Marleen Groeneveld, onderzoekster en docent aan de Universiteit Leiden, afdeling Gezinspedagogiek. Zij vertelt hoe stress werkt bij jonge kinderen en wat je kan doen om het kind zo goed mogelijk te ondersteunen bij stressmomenten.

‘Cortisol is het stresshormoon dat vrijkomt zodra kinderen spanning ervaren. We kunnen dit onder andere meten door speeksel af te nemen bij kinderen. Cortisol hoort gedurende de dag te dalen. Uit onderzoek blijkt dat bij kinderen in de kinderopvang het cortisolniveau minder daalt”, vertelt Marleen. ‘Dat was opvallend en wij (Vermeer, Linting en van IJzendoorn red.) wilden bekijken hoe het gesteld was met stress bij kinderen in de Nederlandse kinderopvang, zowel op het kinderdagverblijf als in de gastouderopvang. We vonden zowel hogere waarden bij kinderen op het kinderdagverblijf als bij gastouders. Het type kinderopvang bleek dus geen relatie te hebben met de hoogte van de cortisolniveaus. Wat we wel zagen was dat bij kinderen die in een hoge kwaliteit kinderopvang zaten, de cortisolniveaus lager waren. Bij kinderdagverblijven ging het daarbij om globale kwaliteit, bij gastouderopvang om de sensitiviteit van de gastouder: ziet zij signalen van de kinderen en reageert ze hier snel en goed op? Een kind moet een sensitieve opvoeder hebben als het in een stressvolle situatie komt of dreigt te komen. Dit helpt kinderen om stress te reguleren.’

Ik kan in mijn gedrag keuzes maken om stress te verminderen. Een kind kan dat nog niet. Een kind heeft dus een volwassene naast zich nodig om het stressniveau naar beneden te brengen. Ik heb zelf in de kinderopvang gewerkt en ik weet hoe hard het werken is als bijvoorbeeld twee kinderen huilen en een ouder binnenkomt.

‘Laat ik vooropstellen dat ik het een moeilijke taak vind voor pedagogisch medewerkers en gastouders. De meeste professionals leggen gelukkig de prioriteiten bij kinderen. Een ouder kan soms wel even wachten. Ik zie gelukkig vaak dat professionals goed weten wat ieder kind nodig heeft. Ieder kind heeft in een stresssituatie een andere aanpak nodig. Bij het ene kind helpt het om het op te tillen, een ander is gebaat bij het zitten aan tafel met een knuffel. Kijk dus goed naar het kind en leer een kind goed kennen zodat je een juiste respons geeft in een stresssituatie. Laat tevens de stress niet te hoog oplopen. We weten niet wat de effecten zijn op het brein bij kinderen, maar uit onderzoek met volwassenen weten we dat langdurige stress negatieve effecten kan hebben.’

Het is niet erg als het cortisol gehalte bij een kind soms hoog is, het hoeft niet continue stabiel te zijn. Het mag variëren over de dag. Het is belangrijk dat je reageert en zorgt dat het stressniveau bij kinderen niet te hoog wordt. Indien je vooraf reageert, dan zorg je dat het welbevinden hoog blijft van kinderen bij jou op de groep.

Zijn er tips om stress bij kinderen te reduceren?

#1 Leer een kind goed kennen. Observeren is het sleutelwoord. Probeer om bij de signalen die kinderen uitzenden zo goed mogelijk aan te sluiten.
#2 Zorg voor een goede balans tussen drukke en rustige activiteiten. Je kan moeilijk bij ieder kind speeksel afnemen om te zien hoe hoog het stressniveau is. Je kan wel het welbevinden observeren en hierop jouw activiteiten aanpassen. Er zijn momenten van ontdekken, maar er dienen ook rustmomenten zijn. Een rustige hoek waar kinderen zich even terug kunnen trekken of een kind dat moe is, mag gewoon naar bed en moet niet nog verplicht zijn broodje opeten.
#3 Het is fijn voor kinderen als zoveel mogelijk het ritme van thuis wordt aangehouden. Je moet niet per se als kind mee in het programma op de groep. Als een kind behoefte heeft aan een flesje om 14.45 uur, wacht dan niet tot 15.00 uur. Zorg ervoor dat er continuïteit is en dat het geen schok is voor een kind als het van thuis naar opvang gaat. Kinderen die ouder zijn kunnen zich wel een beetje aanpassen, maar voor een baby is dat heel lastig. Kijk vanuit het belang van een kind.
#4 Emoties benoemen bij kinderen kan soms werken om stress te reduceren. Alles wat je hardop zegt is prima; je collega of andere kinderen op de groep krijgen het dan ook mee. Praten en uitleggen is van belang, vooral voor peuters. Woorden geven aan ervaringen en emoties geeft grip op de wereld.
#5 Probeer geluidsoverlast zoveel mogelijk te beperken. Uit onderzoek blijkt (Werner et al., 2015) dat hoge geluidsniveaus een negatief effect hebben op kinderen. Tevens blijkt veel variatie, dus veel schommelingen in geluidsniveaus, niet prettig te zijn voor kinderen. Als je een goede balans hebt tussen rustige en drukke activiteiten en rituelen opbouwt kan het helpen om zoveel mogelijk geluidsoverlast te bepekten

Een buffer voor stress blijkt o.a. sensitiviteit van een professional te zijn. Sensitief zijn betekent dat je bijvoorbeeld op kind hoogte communiceert, oogcontact maakt, emoties benoemt, een kind troost als het verdriet heeft, benoemt wat je ziet en doet, je de intentie van een kind ziet en hierop reageert en kinderen in jouw nabijheid laat zijn. Omgevingskenmerken, type kinderopvang en groepsgrootte blijken niet uit te maken. De prioriteit moet bij het kind liggen en niet bij fruit schillen of een verhaaltje schrijven. Ik begrijp dat dit soms ook nodig is, maar onze ‘core-business is toch het welbevinden van kinderen hoog houden in de kinderopvang? Dan zorgen we er, samen met ouders, voor dat kinderen zich zo goed mogelijk ontwikkelen en opgroeien tot leuke volwassenen!

Gebruikte referenties

  • Groeneveld, M. G., Vermeer, H. J., IJzendoorn, M. H. van, & Linting, M. (2010). Children’s wellbeing and cortisol levels in home-based and center-based childcare. Early Childhood Research Quarterly 25, 502-514.
  • Werner, C. D., Linting, M., Vermeer, H. J., Van IJzendoorn, M. H. (2015). Noise in center-based child care: Associations with quality of care and child emotional wellbeing. Journal of Environmental Psychology, 42, 190-201.
Communicatie met ouders: upgrade jouw advies in vijf stappen door Joyce Blauwhoff

Communicatie met ouders: upgrade jouw advies in vijf stappen door Joyce Blauwhoff

15.02.2018
Iedere keer weer ben ik verbaasd hoeveel kennis er aanwezig is bij pedagogisch medewerkers, gastouders en nanny’s over de opvoeding...
De activiteitenplanning door Barbara Nennie

De activiteitenplanning door Barbara Nennie

15.01.2018
Ik kan me eraan storen. De verplichte activiteitenplanning die van te voren moet worden gemaakt en opgehangen. Voor wie doen...
Werken met kinderen is een prachtig vak...en je raakt nooit uitgeleerd door Christine ten Kate

Werken met kinderen is een prachtig vak...en je raakt nooit uitgeleerd door Christine ten Kate

28.11.2017
Stagiaire Petra maakt een kring met de peuters. Ze zingt enthousiast ‘we maken een kringetje’. Pedagogisch medewerker Sandra kijkt...
Een nieuwe naam voor de pedagogisch medewerker? door Jessica Schouten

Een nieuwe naam voor de pedagogisch medewerker? door Jessica Schouten

17.10.2017
Fris terug van een studiereis naar Stockholm loop ik met de knagende vraag rond over wat ik nou eigenlijk van...
10 manieren om kennis uit het Pedagogisch curriculum in te zetten door Joyce Blauwhoff

10 manieren om kennis uit het Pedagogisch curriculum in te zetten door Joyce Blauwhoff

26.09.2017
In mijn vorige functie als locatiemanager van een kinderdagverblijf was ik altijd op zoek naar manieren om met mijn team...
Het grootste geheim van kinderen en wat jij eraan kan doen door Joyce Blauwhoff

Het grootste geheim van kinderen en wat jij eraan kan doen door Joyce Blauwhoff

31.08.2017
“Ik kom aan bij een tempel en ik doe mijn schoenen uit. Ik loop op mijn blote voeten naar binnen...
Alwéér knutselen? Door Jessica Schouten

Alwéér knutselen? Door Jessica Schouten

22.06.2017
Hoe een divers activiteitenaanbod positief bijdraagt aan de brede ontwikkeling van kinderen in de buitenschoolse opvang Wordt er op jouw BSO...
Tempo! door Barbara Nennie

Tempo! door Barbara Nennie

22.05.2017
“Daan ruim jij even de duplo op? Hallo, Daan? Daan, schiet nou eens op! Jeetje hoe vaak moet ik het...
Jullie gouden cirkel! door Wilmie Colbers

Jullie gouden cirkel! door Wilmie Colbers

20.04.2017
“Wat doe jij als leidinggevende om de pedagogische kwaliteit te verbeteren binnen jouw organisatie?” Een vraag die je je in...
Wat iedere pedagogische beroepskracht moet weten over stress bij kinderen in de kinderopvang door Joyce Blauwhoff

Wat iedere pedagogische beroepskracht moet weten over stress bij kinderen in de kinderopvang door Joyce Blauwhoff

30.03.2017
We kennen het allemaal: stressmomenten. Kinderen ervaren momenten van stress en dit hoort bij de ontwikkeling en het opgroeien van...
Bijdragen aan een lerende houding door Jessica Schouten

Bijdragen aan een lerende houding door Jessica Schouten

20.02.2017
In onze snel veranderende wereld is een lerende houding belangrijk. Daarvoor zijn vaardigheden als inventiviteit om problemen op te lossen,...
Kom in beweging en ontwikkel je brein! door Barbara Nennie

Kom in beweging en ontwikkel je brein! door Barbara Nennie

26.01.2017
En, jij een goed voornemen voor 2017? Ik wel hoor. Ja, ja, cliché: ik wil echt meer bewegen. Niet alleen...
Opvoeden, een kwestie van vertrouwen? door Inah Ritsema

Opvoeden, een kwestie van vertrouwen? door Inah Ritsema

14.11.2016
Veel ouders voeden hun kinderen bewust dan wel onbewust op tot ‘presteren en perfectioneren’. Een goede opleiding en het behalen...
‘We willen gewoon buiten spelen!’ door Jessica Schouten

‘We willen gewoon buiten spelen!’ door Jessica Schouten

20.10.2016
Bij de meeste locaties voor buitenschoolse opvang (BSO) wordt er gewerkt met thema’s. Deze thema’s geven pedagogisch medewerkers structuur en...
Veiligheid als basis om te leren door Barbara Nennie

Veiligheid als basis om te leren door Barbara Nennie

19.09.2016
"Daar sta je dan. Het is maandagochtend vroeg en je bent op een plek die je niet kent. Je moeder...
Zelfvertrouwen bij kinderen; waarom eraan werken nodig is door Joyce Blauwhoff

Zelfvertrouwen bij kinderen; waarom eraan werken nodig is door Joyce Blauwhoff

01.09.2016
“Everybody is a genius. But if you judge a fish by its ability to climb a tree, it will live...
Lukt het jou om alle kinderen goed mee te laten doen? door Christine ten Kate

Lukt het jou om alle kinderen goed mee te laten doen? door Christine ten Kate

18.07.2016
Als docent vraag ik het elk jaar aan mijn studenten; bij wie op stage worden kinderen gestraft door bijvoorbeeld op...
Een betrokken vader vergroot de kans op geluk en succes door Inah Ritsema

Een betrokken vader vergroot de kans op geluk en succes door Inah Ritsema

20.06.2016
Super Daddy Op een bijeenkomst van de interactieve lezing ‘Super Daddy’ vertelt vader Lars: ‘Ik heb geen goede band met...
Tips bij het stimuleren van interacties tussen kinderen, door Christine ten Kate

Tips bij het stimuleren van interacties tussen kinderen, door Christine ten Kate

17.05.2016
Het is TINK avond nummer zeven en het team van kinderdagverblijf Speelplezier heeft de afgelopen weken door de bril van...
Bedankt voor het oppassen! door Barbara Nennie

Bedankt voor het oppassen! door Barbara Nennie

18.04.2016
Ik zag laatst een Facebook post voorbij komen waarin een pedagogisch medewerker een dag werken op het kinderdagverblijf uiteenzette. De...
De pedagogisch medewerker 2.0: een update van vaardigheden en kennis? door Joyce Blauwhoff

De pedagogisch medewerker 2.0: een update van vaardigheden en kennis? door Joyce Blauwhoff

22.03.2016
Het is donderdagmiddag, het 8e en 9e uur. Voor mij zitten 25 studenten van de opleiding Pedagogisch Werk (PW) niveau...
De BSO in het leven van een kind door Jessica Schouten

De BSO in het leven van een kind door Jessica Schouten

22.02.2016
Wekelijks gaan zo’n 400.000 kinderen in Nederland naar de buitenschoolse opvang (BSO). De aanleiding is dat ouders of verzorgers aan...
Baby's in beeld door Barbara Nennie

Baby's in beeld door Barbara Nennie

21.01.2016
We kijken terug. Beeldje voor beeldje. Soms heb je aan 30 seconde beeldmateriaal genoeg. Zoveel kunnen kinderen in korte...