blog ChristineStagiaire Petra maakt een kring met de peuters. Ze zingt enthousiast ‘we maken een kringetje’. Pedagogisch medewerker Sandra kijkt verbaasd en vraagt; 'waarom zing je niet gewoon ‘In de kring’? Petra lacht en zegt; 'zo saai altijd dat zelfde liedje, beetje afwisseling…'.

In de wc zijn Joep en Stan (beide drie jaar) handen aan het wassen. Pedagogisch medewerker Karin gaat vast naar het lokaal; 'Komen jullie zo? En niet spelen met het water hè?'. Als ze even later kijkt waar Joep en Stan blijven treft ze een waterballet aan. ‘Jongens, ik had het nog zo gezegd!'. Mopper de mopper...en straf.

Pedagogisch medewerker Alice leest een boek voor. Tim en Claire hebben alleen aandacht voor elkaar. Ze zijn druk met vergelijken van kleding, kleuren en de maat van hun schoenen. Als Alice ze drie keer gewaarschuwd heeft wordt ze boos; ‘Nu is het klaar, ik heb het nu drie keer gezegd’. Ze pakt de stoel van Claire en zet die een meter naar achteren. Claire begint te huilen.

Baby Max van zes maanden wil alleen maar rechtop zitten. Zodra je hem op de buik legt begint hij te huilen. Hij voelt zich waarschijnlijk onprettig in deze positie. De pedagogisch medewerkers zetten hem veel in de zitzak of de floorseat. Ouders doen dit thuis ook. Max is nu tevreden.

Iedere dag neem je als pedagogisch medewerker honderden beslissingen. Je kiest steeds het beste voor dat moment. Veel beslissingen neem je automatisch. Vanuit je ervaring en routine gaan dingen vaak zoals ze gaan. We denken vaak dat wij als mensen, of in dit geval als pedagogisch medewerkers, bewust handelen en bewust beslissingen nemen. Steeds meer cognitief neuropsychologen beweren dat slechts een heel klein gedeelte van ons gedrag en van de beslissingen die wij maken bewust en rationeel is. Ze hebben het dan over ongeveer vijf tot tien procent. De rest zou geautomatiseerd gedrag zijn.

Mensen handelen op basis van mentale modellen. Dat zijn modellen die mensen op basis van ervaringen hebben ontwikkeld over hoe de wereld werkt. Deze bepalen hoe ze op bepaalde situaties reageren. We hebben ze nodig om snel te kunnen reageren en ons door de complexe wereld te bewegen (Brysbaert, 2006). Het is dus zaak om er voor te zorgen dat je automatische gedrag inslijt op basis van kennis en deskundigheid. Of nog een stapje terug…… je zult je eerst bewust moeten zijn van het feit dat je vaak automatisch handelt vanuit gevoel of vanuit gewoon.

Vaak als ik met een pedagogisch medewerker naar filmbeelden kijk, zie ik dit proces bij de pedagogisch medewerker ontstaan: 'Goh, doe ik dat? Dat doe ik anders nooit!' of 'Wat ben ik snel! Ik zie helemaal niet wat er gebeurt!'. Je kijkt dan bewust naar je eigen onbewuste handelen. Op dat moment start het bewust onbekwaam zijn, zoals Maslow in zijn leercirkel zo verhelderend uitlegt (zie afbeelding, bron: ikleerinbeelden.nl). Vaak is dit best een beetje een pijnlijk moment, maar hopelijk ook de start van ontwikkeling en groei. Met oefenen, kennis opdoen en feedback van collega’s word je bewust bekwaam en slijt je je nieuwe, verbeterde gedrag in. Dan kun je weer automatisch gaan handelen op een veel hoger niveau. Werken vanuit gevoel, op de automatische piloot kan dus alleen als dit handelen gebaseerd is op degelijke kennis.

Dat stagiaire Petra nog moet leren dat het voor kinderen vooral veilig en vertrouwd is om steeds het zelfde liedje te zingen bij het in de kring gaan is logisch. Zij is nog vaak onbewust onbekwaam. Aan ons de taak haar te vertellen dat kinderen zich juist dan veilig en competent kunnen voelen.

Met Karin en Alice zou ik graag een filmpje van de situatie bekijken. Ik zou het met hen over de ontwikkeling van het geweten en de ontwikkeling van executieve functies willen hebben. Ook positief leidinggeven zou aan bod komen. Vanuit meer kennis zou een andere begeleiding ontstaan en het mopperen en de straf is dan absoluut niet nodig.

Als de pedagogisch medewerkers van Max meer weten over het belang van een onverstoorde, ongeforceerde motorische ontwikkeling, zouden ze vast anders hebben gehandeld. En als zij daarnaast de vaardigheden zouden hebben ouders hierin, niet belerend maar ondersteunend, mee te nemen is dat voor de ontwikkeling van Max heel waardevol!

Beredeneerd handelen, betekenisvol werken, aansluiten bij de ontwikkeling van kinderen, positief leiding geven, het kan allemaal alleen maar vanuit kennis. Kennis van de brede ontwikkeling, kennis van interactievaardigheden, kennis van … noem maar op. Pedagogisch medewerker zijn is een vak en dit wordt vaak onderschat. Wat ben ik dan ook blij met alle aandacht voor bijscholing en permanente educatie. Werken met kinderen is een prachtig vak en.. je raakt nooit uitgeleerd. Jij wilt toch ook het beste bieden aan alle kinderen die aan jou worden toevertrouwd?