Competentie stressbestendigheid Talentplus

Ontwikkeling van de competentie ‘stressbestendigheid’

(Dit is een toelichting van Interfocus Groep zelf).

De ontwikkeling van deze competentie is sterk persoonsgebonden en hangt samen met je aanwezigheid, wat betrekking heeft op de manier waarop je jezelf presenteert aan de buitenwereld. Stressbestendigheid houdt in dat je bestand bent tegen spanningen en dat je rustig blijft tijdens onverwachte omstandigheden. Ook betekent het dat je hoofd- van bijzaken kunt onderscheiden en adequaat kunt omgaan met kritiek en teleurstelling. Voor een deel zit het in je karakter in welke mate je bestand bent tegen stress, maar het kan uiteraard ook afhangen van de omstandigheden of je gemoedstoestand.

In stresssituaties reageert ons lichaam nog steeds zoals dat van de oermens; bij bedreiging ervaar je een zogenaamde vecht- of vluchtreactie. Als die reactie eenmaal is opgetreden, bereidt het lichaam zich voor op de fysieke eisen van confrontatie of ontsnapping. Vandaar dat je je hartslag omhoog voelt gaan, je meer gaat transpireren en er een flinke dosis adrenaline vrijkomt. Wanneer dit dikwijls voorkomt, kan dit je gezondheid serieus beschadigen; je lever, nieren en andere organen hebben hier dan onder te lijden. Gelukkig zijn we tegenwoordig niet meer overgeleverd aan de reactiepatronen die zich in de loop van de menselijke evolutie in onze hersenen hebben genesteld, en zijn er allerlei manieren ontwikkeld om stress effectief te kunnen hanteren.

Ontwikkelbaarheid

Ontwikkeling van deze competentie wordt moeilijk bevonden, in de eerste plaats omdat stress een heel natuurlijke reactie is. Het ervaren van stress is een biologisch verankerd proces; het beschermt ons tegen gevaar. Dit gaat nog een laag dieper dan je karakter. Het is daarom moeilijk om hier veranderingen in aan te brengen. Daarnaast is je mate van stressbestendigheid ook vastgelegd in je persoonlijkheidsstructuur. Het verschilt van persoon tot persoon hoe je reageert op stress en hoe je ermee omgaat. Ben je van nature iemand die moeilijk zijn emoties kan beheersen wanneer je spanning ervaart, dan is de kans dat je van het ene op het andere moment in een koele kikker verandert, vrij klein.

Gelukkig kun je met stress leren omgaan door jezelf bepaalde vaardigheden aan te leren; er bestaat namelijk ook zoiets als positieve stress. Dit merk je pas als je erbij stilstaat dat stress ook een positieve invloed kan hebben. Zo kan stress ervoor zorgen dat je betere prestaties levert. Wanneer je een belangrijke gebeurtenis hebt, ben je nerveus en gespannen, maar die stress kan er voor zorgen dat je boven jezelf uit kunt stijgen. Zeker wanneer dit op een onverwachts moment gebeurt; achteraf ervaar je dan vaak allerlei positieve gevoelens. Daar waar positieve stress ervoor zorgt dat je ontwikkelt en groeit, zelfrespect krijgt en tot een oplossing komt, is negatieve stress de aanleiding tot nieuwe conflicten en problemen, en veroorzaakt het een negatieve en moedeloze houding. Je kunt jezelf aanleren hoe je de schadelijke gevolgen van negatieve stress beperkt en de voordelen van de positieve stress bevordert. Daarover lees je meer bij de ontwikkeltips.

Samenhang met andere competenties

  • Plannen en organiseren
  • Ontspanning
  • Zelfvertrouwen
  • Aanpassingsvermogen
  • Evenwichtigheid

Effecten op de kwaliteit van het werkproces

Een zekere mate van stressbestendigheid kan het werkproces zeker ten goede komen. Wanneer je bestand bent tegen (een hoge dosis) spanning, ben je bijvoorbeeld in staat om effectief te blijven werken in het geval van een deadline en kun je hoogstwaarschijnlijk goed omgaan met kritiek. Ook ben je in staat prioriteiten te stellen en eventueel de tijd en rust te nemen om afstand te kunnen nemen. Een portie positieve stress, of gezonde spanning, kunnen ervoor zorgen dat je boven jezelf uitstijgt en op die manier goed presteert. Zolang je in een “flow” zit, waarbij je volledig opgaat in je bezigheden en je niet verlamd wordt door spanning, kan het geen kwaad om je af en toe lichtelijk gestrest te voelen.

Effecten bij de interactie met anderen

Vrijwel iedereen ervaart wel eens stressgevoelens, zowel privé als op het werk. Gelukkig kan sociale steun van bijvoorbeeld familieleden en collega’s je helpen om minder gestrest te zijn. Andersom zullen je collega’s het doorgaans als zeer prettig ervaren als je bestand bent tegen een portie spanning en dit juist ziet als een uitdaging. Stress is namelijk een vrij “besmettelijke” emotie; die gemakkelijk over kan slaan op andere personen in je omgeving. Probeer je taken daarom zo te plannen, dat het voor jezelf en voor anderen beheersbaar blijft.

Beeldvorming bij samenwerking

  • Goed ontwikkeld: straalt zelfvertrouwen uit, niet gemakkelijk van zijn stuk te brengen, evenwichtig, laat zich niet verrassen, komt kalm over.
  • Onvoldoende ontwikkeld: stresskip, instabiel, paniekerig, onvoorbereid

Tips zelfcoaching

  • Kijk in het competentiewoordenboek naar de indicatoren bij stressbestendigheid en bepaal voor jezelf hoe je op dit moment daar op scoort. Beschrijf wat daarbij je sterke en minder sterke punten zijn, waarom dat zo is en wat de mogelijke oorzaken kunnen zijn. Probeer ook situaties voor de geest te halen waarbij je meer stressbestendigheid had kunnen tonen.
  • Word je eigen 'poortwachter': op het moment dat je merkt dat je sterk reageert op nieuwe stress, probeer je als een soort zelfobservator de inkomende stress te beoordelen, waarbij je aan de hand van een denkbeeldige “drukmeter” probeert te bepalen of het om “kleine” stress of “hoge” stress gaat. Je zult zien dat je vaak overdreven reageert op stress die eigenlijk helemaal niet zo bedreigend is.
  • 'Rampen bedenken' is een natuurlijk proces dat we allebei doormaken bij momenten waarbij er veel op het spel staat en waarbij je stress ervaart. Angst neemt het dan over van je ratio. Aan die angst ligt een denkfout ten grondslag, namelijk dat als er één ding fout gaat, de rest ook fout zal gaan (de zogenaamde Wet van Murphy). Een effectieve manier om deze denkfout uit te schakelen is om er tijdens een oefening voor te zorgen dat er zaken ook écht verkeerd lopen, enkel en alleen om jezelf te laten zien dat fouten nog niet je hele presteren hoeven te verpesten. Probeer vervolgens je denkbeelden te vervangen door meer realistische gedachten.
  • Voorkom stress door je werk goed te plannen in plaats van zaken op de lange baan te schuiven. En mochten de taken zich onverhoeds toch opstapelen, vraag dan anderen om steun, bijvoorbeeld je leidinggevende. Probeer eveneens om zicht te hebben en houden op onverwachtse gebeurtenissen en ontwikkelingen. Op die manier laat je je niet verrassen en is de kans dat je in de stress schiet, beduidend kleiner. Kijk hiervoor ook eens bij de ontwikkeltips bij de competentie “plannen en organiseren”.
  • Werken aan stressvrijheid in jezelf, is werken aan je gezondheid. Je voelt minder spanningen, je geeft jezelf meer aandacht en je hebt een sterkere weerstand. Naast alle positieve effecten van sporten op onze gezondheid, helpt het om bezorgdheid en depressies tegen te gaan, beter te slapen en maakt het je geestelijk fitter. Het kan dus zeker bijdragen aan een stressvrij leven. Probeer ook je cafeïne- en alcoholgebruik te minderen.
  • Test jezelf online. Wanneer je hier of hier klikt, kun je zelf eens testen welke factoren in jouw leven mogelijk een bron van stress zijn. Vervolgens kun je gaan bedenken hoe je de invloed van die factoren kunt verkleinen.
  • Zoek op internet eens naar ontspanningsoefeningen of ademhalingsoefeningen. Op Google of YouTube zijn zeer veel links te vinden naar nuttige voorbeelden en instructies. Wanneer je in staat bent je lichamelijk te ontspannen, kunnen je gedachten ook beter tot rust komen.
  • Bekijk ook eens de literatuurtips. Hier vind je handige boeken die je kunnen helpen bij het ontwikkelen van je stressbestendigheid.

Literatuurtips

  • Stress, vriend en vijand. Compernolle, T. LannooScriptum, 2009. ISBN: 9789077432105.
  • Hoe overleef ik stress? Graaf, R., de & Dorreboom, I. Boyond Publishers, 2009. ISBN:  9460002110.
  • Druk, druk,druk. Petri, C. & Bouman, J. Uitgeverij Thema, 2009. ISBN: 9058715515.
  • Getting things done. Prettig en efficiënt werken zonder stress. Allen, D. Academic Service, 2007. ISBN: 9052616264.
  • Stress voor dummies. Elkin, A. Addison Wesley NL, 2004. ISBN: 904301043x.
  • Positieve stress, negatieve stress, herkennen van en omgaan met spanning. Lenson, B., Uitgeverij Thema, 2002. ISBN: 9058711838.